1457577632tax.gif

उच्च रक्तचाप (High Blood Pressure) पहिचान, नियन्त्रण र रोकथामका उपाय

1467343046348749-lowering-bp23526.jpg

मुटुबाट रक्तसञ्चार हुने बेलामा रक्तनली (आर्टरी)को भित्तामा पर्ने दबाबलाई रक्तचाप भनिन्छ । सामान्यतया मानिसको रक्तचाप १२०/८० मिलिमिटर अफ मर्करी हुनुपर्छ । अर्थात मुटुको माथिल्लो चाप १२० र तल्लो चाप ८० हुनु भनेको उत्तम रक्तचाप हो । तर, अहिले विश्वमै उच्च रक्तचाप मानिसको मृत्युको सबैभन्दा प्रमुख कारण बनेको छ । उच्च रक्तचापलाई मानिसले वेवास्ता गर्दा यो हत्यारा नम्बर एकका रुपमा चिनिएको छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्यांक अनुसार विश्का सय करोड भन्दा बढी मानिसहरुको रक्तचाप नियन्त्रणमा छैन । रक्तचाप नियन्त्रणमा नभएका मानिसको संख्या अत्याधिक देखिएकाले यसका कारण हुने मृत्युको संख्या बढी भएको हो । उच्च रक्तचाप आफैँमा समस्या होइन । यसलाई वेवास्ता गर्दा भने खतरा निम्तिन्छ ।

उच्च रक्तचापलाई वेवास्ता गर्ने समस्या विश्वभर नै छ । त,र यो संख्या नेपालजस्ता देशमा झन् बढी छ । विकसित देशका मानिसहरुले अहिले यसलाई नियन्त्रणमा लिन औषधि सेवन गर्ने तथा उपचार गर्ने गरिरहेका छन् । विकसित देशका करिब ९० प्रतिशत मानिसहरुले यसको औषधिलाई स्विकार गरेका छन् । तर, नेपालमा भने अझै पनि ५० प्रतिशतले यसको औषधि स्विकार गर्न अनकनाइरहेका छन् । मानिसमा रहेको गलत धारणा र भ्रमका कारण पनि रक्तचाप नियन्त्रणमा ध्यान जान नसकेको हो ।

रक्तचापको समस्याबाट छुटकारा पाउन सजिलो छ । यसका लागि मानिसहरुले तीनटा कुरामा अनिवार्य रुपमा जोड दिनुपर्ने हुन्छ । त्यो भनेको रक्तचापको पहिचान, नियन्त्रण र रोकथाम हो । यस्लाई मुल मन्त्र वा सुत्र मान्ने व्यक्तिले रक्तचापलाई सहजै नियन्त्रणमा लिई समस्याबाट छुटकारा पाउन सक्छ ।

मानिसहरुले यी तीन कुरालाई वेवास्ता गरेकै कारण मृत्युको मुखमा पुग्नु परिरहेको हो ।  तथ्यांक अनुसार मुटुरोगले हुने मृत्युको ४५ प्रतिशत र मस्तिष्कघातले हुने मृत्युको ५१ प्रतिशत मानिस वर्षेनी उच्च रक्तचापको जोखिमले असामयिक मृत्युको सिकार हुने गरेका छन् । विश्वका २५ वर्षमाथिका ४० प्रतिशत र १८ वर्ष माथिका २२ प्रतिशतमा उच्च रक्तचाप भएको पाइन्छ ।

नेपालमा विभिन्न अध्ययनहरुको आधारमा हेर्दा लगभग ३० प्रतिशत वयस्कमा उच्च रक्तचाप भएको पाइन्छ । काठमाडौंमा नै गरिएको अध्ययनमा पहिलादेखी थाहा नभएका ३० प्रतिशत वयस्कमा उच्च रक्तचापको अवस्था फेला परेको थियो । यो संख्या वर्षेनी बढ्दै गइरहेको छ । त्यसैले अहिले यो एउटा ठूलो जनस्वास्थ्य समस्या भइसकेको छ ।

यो समस्याबाट कसरी मुक्ती पाउने त ?

सबैभन्दा पहिला त उच्च रक्तचापको पहिचान नै हुनुपर्यो । आधाजसो मानिसलाई आफूलाई उच्च रक्तचाप भएको थाहा नै हुँदैन । किनभने उच्च रक्तचापको लक्षण नै हुँदैन । लक्षण नै नभएका कारण मानिसहरुलाई आफ्नो रक्तचाप माथि चढेको थाहा हुँदैन । रक्तचाप बढेको थाहा नभएपछि त्यसले शरिरको भित्र बिगारिरहेको बारेमा पनि जानकारी हुँदैन । त्यसकारण रक्तचापको पहिचानमा नै सबैभन्दा पहिला जोड दिनुपर्छ ।

High Blood Pressure

उच्च रक्तचापले कुन दिन हृदयाघात गराउँछ, मस्तिष्कघात गराउँछ वा मिर्गौला फेल हुन्छ भनेर पर्खेर बस्ने होइन । त्यो दिन आउनै नदिनका लागि पहिला नै रक्तचापको जाँच गरेर पहिचान गर्न अति आवश्यक छ । रक्तचापको समस्या भएकाले मात्र होइन प्रत्येक स्वस्थ व्यक्तिले नियमित रुपमा रक्तचापका जाँच अनिवार्य गर्नुपर्ने हुन्छ ।

कहिले–कहिले रक्तचाप जाँच्ने ?

रक्तचापको सम्भावित खतराबाट जोगिन १५ वर्षभन्दा माथि भएका व्यक्तिले नियमित रुपमा रक्तचाप जाँच्न आवश्यक छ । रक्तचाप जाँच गर्दा सामान्य अवस्थामा १२०/८० छ भने तीन तीन महिनामा रक्तचाप जाँच गरे हुन्छ । पटक–पटकको जाँचमा रक्तचाप सामान्य नै छ भने ६ महिनाको अन्तरालमा जाँच गरे पनि हुन्छ ।

तर, जाँचका क्रममा प्रि–हाइपरटेन्सन छ अर्थात् माथिको १२० देखी १३९ र तल ८० देखि ८९ सम्म छ भने महिनामा एक पटक अनिवार्य रुपमा रक्तचाप जाँच्नुपर्ने हुन्छ । प्रिहाइपरटेन्सन भनेको उच्च रक्तचापको बोर्डर लाइन हो । यदि कोहीले औषधि खाइरहेको छ र रक्तचाप पनि माथिको १४० भन्दा माथि र तलको पनि ९० भन्दा माथि छ भने अनिवार्य रुपमा १५–१५ दिनमा रक्तचाप जाँच गर्नुपर्ने हुन्छ ।
त्यसकारण सामान्य व्यक्तिदेखि रक्तचापको औषधि खाइरहेकाले पनि अनिवार्य रुपमा समय अनुसार रक्तचाप जाँच नियमित गर्नुपर्ने हुन्छ । जस्तो कसैले औषधि खाइरहेको छ तर रक्तचाप नियन्त्रणमा छैन भने चिकित्कसको परामर्श लिनु पर्ने हुन्छ । चिकित्कसले उसको अवस्था हेरेर औषधि थप्ने जीवनशैली तथा खानपिनमा परिवर्तन गर्ने लगायतका आवश्यक सुझाब दिन सक्छ ।

गम्भिर लक्षण आउने दिन मात्र कुरोर बस्ने हो भने धेरै ढिला भइसकेको हुन्छ । त्यसकारण सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको पहिचान हुनु निकै आवश्यक छ । यसका लागि गाउँगाउँमा रक्तचाप नाप्ने व्यवस्था हुनुपर्छ । रक्तचाप जाँच गर्नुपर्छ भन्ने विषयमा जनचेतना समेत फैलाउन पर्छ ।

 

नियन्त्रण कसरी गर्ने ?

रक्तचापको पहिचान मात्र गरेर हुँदैन । यसलाई नियन्त्रणमा पनि लिन आवश्यक छ । नियन्त्रण भएन भने हृदयाघात, मस्तिष्कघात, मिर्गौला फेल, रक्तनलीको समस्या, आँखाको समस्या जस्ता गम्भिर समस्या देखिन सक्छ । नियन्त्रण भनेको रक्तचापलाई १२०/८० को वरिपरि राखिरहनु हो । तर, प्राय व्यक्तिहरुको के देखिन्छ भने औषधि खाइरहेका हुन्छन् तर नियन्त्रणमा हुँदैन । त्यो भनेको सही उपचार नभएको हो । त्यस्तो समस्या भएकालाई पनि नियन्त्रणमा लिन औषधि परिवर्तन गर्ने, औषधिको मात्रा थपघट गर्ने, वा अन्य के कारणले नियन्त्रणमा नआएको हो त्यो पत्ता लगाउन जरुरी हुन्छ । संसारको तथ्यांक हेर्दा सय करोडको रक्तचाप नियन्त्रणमा छैन ।

नियन्त्रणमा किन हुँदैन भने हामी यसलाई हल्का रुपमा लिन्छौँ । मानिसहरु औषधि खाइरहेको छु केही हुन्न, थोरै बढेको त हो भन्दै वेवास्ता गर्दै जान्छन् । केही व्यक्तिहरुले करेला खाएर पनि पचाउँछु भन्दै औषधि सेवन गर्न मान्दैनन् । यस्तै औषधि खायो भने सधैँभरी खानुपर्छ म त खाँदिन भन्दै नखाने पनि छन् । मानिसहरुमा औषधिका बारेमा रहेका भ्रमका कारण पनि समस्या लिएर बस्नेको संख्या बढेको हो ।

अनियन्त्रित रक्तचाप नियन्त्रणमा लिने भनेको औषधि खाएर र जीवनशैली फेरेर नै हो । औषधिका भ्रम परेर बस्दा गम्भिर समस्या आइसक्छ । औषधि भनेको स्वास्थ्यलाई सुरक्षित राख्न बनाइएको हो । सामान्य साइड इफेक्ट सबै औषधिको हुन्छ । त्यो औषधि सेवनले बिरामीलाई धेरै गुणा लाभदायक हुन्छ ।

मानिसहरुले जीवनशैलीमा सकारात्मक परिवर्तन गर्दै जाँदा औषधिको मात्रा घटाउँदै औषधि नै बन्द गर्न समेत सकिन्छ । आजिवन औषधि नखान पर्ने अवस्था पनि आउन सक्छ । तर, यसका लागि औषधि सेवनसँगै जीवनशैलीलाई पनि सकारात्मक सुधार गर्नुपर्छ । औषधि खाएको छु भन्दैमा धुम्रपान, मद्यपान, बढी चिल्लो, रातोमासु सेवन गर्ने, फाइबरयुक्त खानेकुरा नखाने, फलफूल नखाने, व्यायाम नगर्ने र हिँडडुल नगर्ने हो भने त समस्या ज्यूँकात्यँु रहन्छ ।  अधिकांस मानिस औषधि खान्छन् तर जविनशैली परिवर्तन गर्दैनन् । त्यसकारण औषधि सेवन गर्नेदेखि लिएर सामान्य मानिसहरुले पनि जीवनशैलीलाई सकारात्मक परिवर्तन गर्दै लैजानु पर्छ ।

उच्च रक्तचाप देखिएका केही व्यक्तिहरु जीवनशैली परिवर्तन गरेर मात्र घटाउँछु भन्ने पनि छन् । तर, मुटुमा, मिर्गौलामा समस्या भइसकेको व्यक्तिलाई औषधि नचलाई हुँदैन । ति व्यक्तिले जीवनशैलीमा परिवर्तन र खानपिनमा परिवर्तन गर्नेसँगै औषधि पनि सेवन गर्दै जानुपर्ने हुन्छ ।
सबै मानिसको लक्ष्य भनेको रक्तचाप सामान्य अवस्थामा नै राख्ने हुनुपछ वा नियन्त्रणमा राख्ने भन्ने हुनुपर्छ । यो लक्ष्यमा रहेका मानिसले सहजै रक्तचापलाई नियन्त्रणमा लिन सक्छन् ।

रोकथाम कसरी गर्ने त ?

रोकथाम गर्ने भनेको उच्चरक्तचाप हुनै नदिने हो । यसका लागि रक्तचाप सामान्य हुँदा नै रोक्ने तर्फ लाग्नुपर्छ । सामान्य अवस्थामा रहेका मानिसहरुको बढ्दो उमेर, वातावरण परिवर्तन, तनाव जस्ता कारणले पनि रक्तचाप बढ्न सक्छ । त्यसकारण यो कुरालाई बुझेर पनि मानिसलाई क्रमश आफूलाई सुधार गर्दै लानु पर्छ । आफ्नो बानिव्यवहार, खानपिनमा केके सुधार गर्दै जाने भन्ने कुरा नियमित जाँच गर्दै थाहा पाउनुपर्छ । गुलियो घटाउने हो की, मोटोपन घटाउने हो की, व्यावायम बढाउने हो की भन्ने कुरा पहिला नै थाहा पाएपछि राकेथाम गर्न सहज हुन्छ । धुम्रपान, मद्यपान छाड्ने, रातो मासुलाई कम गर्दै जाने कुरा पनि रक्तचाप नियमित जाँचका क्रममा थाहा हुन्छ । त्यसकारण आफुमा केके सुधार गर्दै जाने हो भन्ने कुरालाई फलो गर्दै जाने हो भने रोकथाम गर्न सकिन्छ ।

केही व्यक्तिमा वंशाणुगत समस्याका कारणले बढ्ने समस्या देखिने खतरा छ भने पनि नियमित चेकजाँचका क्रममा रक्तचापको वास्तविकिता बुझिन्छ र चिकित्सकको सल्लाहमा आवश्यक सुधार गर्न सकन्छ । रक्तचापलाई समयमा नै नियन्त्रणमा लिने हो भने यो ठूलो समस्या होइन र रक्तचापको नियन्त्रण हुनुभनेको धेरै नसर्ने रोगबाट जोगिनु हो । त्यसकारण आजै आफ्नो रक्तचाप जाँच गरौँ र रक्तचापको अवस्थाका आधारमा आफूमा सकारात्मक सुधार गर्दै स्वस्थ जीवन जिउने गरौँ ।


1453145926obamacare.gif
1435377950proactive.jpg
1469292057united.gif
1437727870Law.gif
1437948513Chetri-PC--AD.gif
1444958255mt8848.jpg
1447814595binaya.gif

पानीमा डूबाउन र आगोमा जलाउन खोजेपछि भागे उपेन्द्र यादव

1442164744politics.jpg काठमाण्डौ । तराई मधेशमा सल्किएको आन्दोलनको आगो मधेशवादी दलहरुको नियन्त्रण भन्दा बाहिर गइसकेको समाचार आइरहेको...

Top 10 Hottest Actresses of Bollywood

14384499651-Sunny-Leone.jpg Bollywood is considered to be the world biggest movies industry. We have seen some remarkable performances by B town actors in their movies. Industry which is dominated by men we have seen some outstanding actresses as well. People are love to watch them in the movies. Their hot...

पायल्स के हो ? पायल्स भएमा के खाने, के नखाने ?

1434957287piles.png दिसा गर्दा रगत आउँछ, मासु पलाएको छ, दुख्छ, फाटेको, फुलेको या  सुन्निएको छ, मलद्वार चिलाउँछ लगायतका समस्या आम...

List of Top Colleges in Nepal with International Degrees recognized by Ministry of Education

1465111264internationaldegree.jpg Here is the complete list of all colleges/institutions in Nepal with International Degrees that are recognized by Ministry of Education, Nepal. The following table lists name, college, affiliated university, university address and available courses in Detail.   ...

खोक्रो राष्ट्रवादमा “मनमा देश दुखिरहने अनि आँखामा न्युयोर्क रमाइरहने हुन्छन्” प्रेम बानियाँहरू

1475366171narayan.jpg अहिले प्रेम बानिया स्थायी बसोबासका लागि परिवारसहित अमेरिका आएका छन् भन्ने समाचार पत्रपत्रिका र सामाजिक...

कर्मचारीको तलब बढ्यो (कसको तलब कती?)

14645016252805201606510427052016093832sansadbaithak03-1000x0.jpg काठमाडौँ, जेठ १६ गते ।  सरकारले सबै तहका निजामती कर्मचारीको तलबमा समान रूपमा २५ प्रतिशतले वृद्धि गरेको छ । ...

पायल्स भनेको के हो ? पायल्स भएमा के खाने, के नखाने ?

1436677293payels.png मेरोखबर सम्बाददाता दिसा गर्दा रगत आउँछ, मासु पलाएको छ, दुख्छ, फाटेको, फुलेको या  सुन्निएको छ, मलद्वार चिलाउँछ...

श्रीमान - श्रीमती

1439987062angry.jpg श्रीमान:श्रीमती / एक दिन श्रीमान घर आउँदा निकै अबेर भएछ । अनी घर आएर ढोका बाट भित्र छिर्न न पाउदै श्रीमतीले भनिछन ।...

कुन राशी कती सेक्सी ? आँफै जान्नुहोस् !

1439657580rasifal.jpg कुन राशी कती सेक्सी ? आँफै जान्नुहोस् !   यो पनि पढ्नुहोस् यौन स्वास्थ्य सम्बन्धि महत्वपुर्ण जानका...

जीवनमा सफल बनाउने चाणक्यको यी १० नीति

1437784923images-1.jpg चाणक्य नीति १ः आफूले सोचेको कुरालाई व्यक्त हुन नदिनुहोस् । वुद्धिमान मानिसले आफ्नो योजना बारे कसैलाई पनि...
Advertisement